2011’den bu yana 3.5 milyondan fazla Suriyeli mülteci Türkiye’ye giriş yaptı. Suriyelilerin bir kısmı kamplarda yaşarken bir kısmı da halk ile iç içe yaşıyor. Bu durum Suriyeli mültecilerin Türkiye’deki konumları hakkında akademik çalışmaları gerekli kılıyor.

Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (MiReKoc) tarafından Türkiye’deki Suriyeli Mülteciler Hakkında Bibliyografya yayını başlatıldı. Dört ayda bir yayınlamayı amaçladıkları bu çalışmalarda Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin statülerini eleştiren politika alanlarını içeren kaynakları derlemeyi amaçlıyorlar.

Koç Üniversitesi’ne bağlı kuruluş, göç alanındaki benzersiz araştırmalarıyla dikkat çekiyor.

Sağlık, eğitim, işgücüne katılım, sosyal ve mekansal uyum ve barınma olmak üzere her bir sayı bu konulardan birini kapsayacak şekilde toplam 5 adet çalışma yayınlanacak. Bilimsel literatür, sivil toplum örgütlerinin, uluslararası örgütlerin yayınlarını ve mültecilere ilişkin ilgili politika çerçevesini belirleyen yasama belgelerini çizecekler. Her çalışma kağıdı, aşağıdaki soruların en az birine cevap vermeyi amaçlayan mevcut çalışmaların bir listesinden oluşacak:

  • Mültecilerin bu politika alanına erişimini sağlayan yasal çerçeve nedir?
  • Bu politika alanında Suriyeli mültecilerin koşulları nelerdir?
  • Suriyeli mültecilerin varlığının bu politika alanına etkisi nedir?

Girişimin amacının mevcut bilgilere erişimi kolaylaştırarak, verimliliği artırarak ve bilgilerin aşırı yüklenmesini düzenleyerek, göç ve iltica alanında çalışan herkesin araştırma kapasitesini artırmak olduğunu belirtiyorlar. Konuya ilişkin BMSHaber’e değerlendirmelerde bulunan MİREKOÇ Proje Yöneticisi Eleni Nadir Diker çalışmanın ortaya çıkışını ve amacını şöyle belirtiyor: “Suriyeli mültecilerle ilgili yayınlanmış çalışmaları tematik olarak derleme fikri aslında Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Merkezi’nin (MiReKoc) uzun soluklu bir dijital kütüphane projesi olan Zorunlu Göç Kaynak Merkezi’nin (FMRC) Vehbi Koç Vakfı’nın desteğini alarak kurulmasıyla doğdu. FMRC’nin içeriğini hazırlarken sahadaki ihtiyacı gözeterek önceliği Suriyeli mültecilerle ilgili kaynaklara verdik ve içerisinde akademik çalışmalar, sivil toplum kuruluşlarının  ve uluslararası örgütlerin yayınladığı raporlar ve mevzuata ilişkin belgelerin de yer aldığı kapsamlı bir veritabanı oluşturduk. Bibliyografya hazırlama fikri de FMRC’nin amaçlarına paralel olarak, FMRC’nin bir yan çalışması olarak ortaya çıktı. FMRC çatısı altında yaptığımız bibliyografya çalışmalarının temel amacı, bu alanda çalışan bütün kişi ve kurumların araştırma kapasitesini arttırmak ve bilgiye erişimini kolaylaştırmak. FMRC’nin içeriğindeki kaynakların belli temalar seçilerek derlenmesinin, bu temalar üzerine yoğunlaşan kişilere konuyla ilgili belli bir altyapı sağlayacağını, alandaki literatüre hızlı erişim sağlayarak vakit kazandıracağını ve aynı zamanda benzer çalışmaların tekrarlanmaması, emek ve fon kaybının engellenmesi açısından faydalı olacağını düşünerek bu girişimde bulunduk.”

Çalışma kağıtlarının konularını nasıl belirlediklerini ise şöyle anlatıyor: “Çalışma notlarının konuları mültecilerin uyumunun temel bileşenleri olarak belirlendi. Önem sırasına göre olmamakla birlikte, belirlediğimiz uyum bileşenleri sağlık, eğitim, iş gücüne katılım, sosyal ve mekansal uyum ve barınma oldu. FMRC için taradığımız kaynaklara baktığımızda eğitim, istihdam ve sağlık mülteciler bağlamında yoğun olarak çalışılmış alanlar olarak ortaya çıktı ve bu nedenle bu üç alana öncelik verildi. Bunun dışında, politika yapımındaki eksikliklerin araştırmaların sayısını doğru orantılı etkilediği ve bu nedenle sosyal ve mekansal uyum ve barınma konularında yeterli sayıda yazınsal üretim olmadığını söyleyebiliriz. Belki bu bibliyografyalar sayesinde bu boşluğu doldurmak isteyen araştırmacılara pratik bir destek vermiş oluruz.”

Eleni Diker Engin Gül
Göç Krizinde Sivil Toplumun Rolü, Boğaziçi Üniversitesi, 8 Mayıs 2017 / Bosphorus Migration Studies

Çalışma notlarının hazırlanmasında Oxford Üniversitesi tarafından yayınlanan Oxford Bibliographies (OB) veritabanı örnek alınarak oluşturulduğunu belirten Eleni Diker çalışmalarında ele aldıkları temel kriterleri şöyle anlattı: “2017 yılında  Prof. Ahmet İçduygu ile birlikte OB için yazdığımız “Syrian Refugees in Turkey” çalışması genel çerçevede Türkiye’deki Suriyeli mültecilerle ilgili yapılan çalışmaların açıklamalı bir bibliyografyasını içeriyor. OB’nin, temel kriteri konunuzdaki en önemli kaynaklardan bir araştırmacı veya öğrenciye öncülük edecek açıklamalı bir bibliyografya oluşturmaktır. Ayrıca Oxford Bibliographies’in kriterlerine baktığımızda kapsamlı değil, seçici olmak gerektiğine vurgu yapılıyor. Ancak bu çalışmayı yaparken biz olabildiğince kapsamlı olmaya çalıştık ve emek verilmiş hiç bir çalışmayı dışarıda bırakmamaya özen gösterdik. Ama mutlaka gözden kaçırdığımız çalışmalar oldu ve olacaktır, onlar için şimdiden özür dileriz” diyerek sözlerini tamamlarken son olarak “MiReKoc çalışma notlarının FMRC serisinin ilerde yayınlanacak sayıları için kaynak önerisinde bulunmak isteyen herkes bizimle iletişime geçerek paylaşımda bulunabilir. Bu çalışmayı ortak bir ürün haline getirmekten memnuniyet duyarız” diye ekledi.

Haziran 2018’de yayınlanan ilk sayısında Türkiye’de bulunan mültecilerin sağlık konusunu ele alınıyor. Yayınlamış oldukları ilk çalışmanın amacını şu şekilde belirtiyorlar: “Bu konu hakkında akademisyenler, devlet kurumları, uluslararası kuruluşlar ve sivil toplum örgütleri tarafından hazırlanan çalışmaları bir araya getirerek Türkiye’deki Suriyeli mültecilere ve sağlıkla ilgili konulara ilişkin çok önemli araştırmaların bir özetini sunmaktır.”

Çalışma genel olarak 7 başlıktan oluşuyor:

  1. Mülteci Sağlığı
  2. Türkiye’deki Suriyeli mülteciler ve Sağlık Sistemi
  3. Türkiye’deki Suriyeli mültecilerin Fiziksel Sağlık Durumu
  4. Türkiye’deki Suriyeli Mültecilerin Ruh Sağlığı Durumu
  5. Suriyeli Mültecilerin Sağlık Hizmetlerine Erişimi
  6. Suriyeli mültecilerin sağlık hizmetleri ve Türkiye’de sağlığın sosyal belirleyicileri üzerindeki etkisi
  7. Suriyeli kadınların sağlık durumu

Başlıklardan her birinin içeriğinde o konuya ait yapılmış önemli araştırma çalışmalarının kısa özetleri yer almaktadır. Bu araştırma çalışmaları çerçevesinde Suriyeli mültecilerde en sık görülen sağlık sorunları şunlar olarak belirlenmiştir:

  • Yetersiz beslenme
  • İshal hastalıkları
  • Kızamık, sıtma, solunum yolu enfeksiyonu
  • Çocuklarda büyüme ve gelişim bozuklukları
  • Anemi
  • Fiziksel şiddet ve yaralanmalar
  • Cinsel istismar
  • HIV/AIDS dahil cinsel yolla bulaşan hastalıklar(CYBH)
  • Gebelik ve doğum komplikasyonları
  • Kronik hastalıklar ve komplikasyonları
  • Depresyon, anksiyete bozuklukları, uyku bozuklukları ve travma sonrası stres bozukluğu
  • Diş sağlığı sorunları

Çalışmanın en sonunda yer alan ek bölümünde ise Geçici Koruma Yönetmeliği, Madde 27 – Geçici Koruma Altında Sağlanan Sağlık Hizmetleri hakkında bilgiler yer alıyor. Madde 27’de belirtilenler sağlık hizmetleri geçici barınma merkezlerinin içinde ve dışında Sağlık Bakanlığının kontrolü ve sorumluluğunda yapılır veya yaptırılır. Geçici korunanlara sağlanacak psiko-sosyal hizmetler ise, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından 3/1/2014 tarihli ve 28871 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türkiye Afet Müdahale Planında da belirtilen geçici korunanlara sağlanacak psiko-sosyal hizmetlerde destek çözüm ortakları ile yürütülüyor.

Çalışmaya ulaşmak için MiReKoc’un sitesini ziyaret edebilirsiniz.